Tarih oyunu yapacaklara tavsiyeler.

Uzun zamandır bu konuda bir yazı hazırlamak istiyor fakat proje ve okul yoğunluğundan dolayı vakit bulamıyordum. Bugün aklıma esti ve yazmak istedim. Konu oyun ve özellikle tarih oyunu geliştirmek olduğunda konu bir çok farklı açıdan incelenmesi gerektiğinden hem sizleri hem kendimi sıkmamak adına yazıyı bir yazı dizisi şeklinde yazmayı düşündüm. Ben bu yazımda oyun geliştirmenin ekonomik maliyetini tamamen bir tarafa bırakarak, zannımca tarih temalı bir oyun geliştirirken nelere dikkat edilmelidir bunlardan bahsedeceğim. Bu bahsi yaparken de Civilization Of Ottoman tecrübelerimden fazlası ile istifade edeceğim. Sanırım bugün konum biraz daha strateji oyunu geliştirenlerle alakalı olacaktır.

An itibari ile GameDevMap.com‘a göz attığımda Türkiye’de oyun geliştiren, yayınlayan veya dağıtan yani oyunla alakalı olan şirket sayısını 39 olarak görmekteyim. Bunun yanında bu rakama halen şirketleşmemiş grupları, kişileri dahil ettiğimizde bu sayı 100’ü geçecektir. Lakin bu sayının yanında tarihi olgu veya olaylar üzerine oyun geliştiren ekip sayısı beş veyahut altıyı geçmeyecektir. Bu bağlamda “Türkiye’de neden tarih temalı oyun yapılmıyor.” ve “Tarih temalı oyun geliştirmek bir risk midir?” adlı yazılarımı ilerleyen günlerde yazmayı planlıyorum.

Türk oyun sektörünü bırakıp, dünya oyun sektörü geneline bakıldığında ise sektörün tarihi olaylardan fazlası ile beslendiği  ( neden fazlası ile dediğim şu yazıdan anlaşılabilir. ) Age Of Empires, Battlefield vb oyunlar incelendiğinde bir çok farklı tür oyunda tarihi bir çok olayın konu edindiği görülecektir.

Peşrev faslını fazla uzatmadan yazıma tarih’in tanımı ile başlamak istiyorum.

Türk Dil Kurumu Güncel Sözlük tarihin tanımını “Toplumları, milletleri, kuruluşları etkileyen hareketlerden doğan, olayları zaman ve yer göstererek anlatan, bu olaylar arasındaki ilişkileri, daha önceki ve sonraki olaylarla bağlantılarını, karşılıklı etkilenmeleri, her milletin kurduğu medeniyeti inceleyen bilim” olarak vermektedir.

Öyleyse yukarıda ki tanım doğrultusunda tarih temalı bir oyun geliştirirken tarihin bir bilim olduğunu unutmadan tarih biliminden asgari şekilde faydalanmak gerekmektedir. Aynı şekilde tarihin yardımcı bilimleri olan başlıca Coğrafya, Entografya, Kronoloji ve Sosyolojiden mümkün olan en asgari şekilde faydalanmak icab etmektedir.

Tarih temalı bir oyun geliştirirken bir çok konuda soru işareti ile karşılaşacak ve  bu alanda neşredilmiş eserlerde cevap bulamayacak ve belkide kendiniz bir fikir yürütmek zorunda kalacaksınız. Bazen eserlerde verilen bilgilerin dahi yanlış olduğuna kanaat getireceksiniz. Bu kapsamda fikir yürütmek ve yürüttüğünüz fikirlerin doğruluğunu tetkik etmek için ;

  • Mübahat Kütükoğlu – Tarih Araştırmalarında Usûl
  • Ch. Seignobos, Ch. V. Langlois – Tarih Tetkiklerine Giriş
  • Leon E. Halkin – Tarih Tenkidinin Unsurları

adlı eserleri okumanızı ve çalışmalarınızı bu eserlerin ışığında yapmanızı önemle tavsiye ederim. Bu eserleri hakkıyla okuduysanız en temel düzeyde araştırma usulüne, tetkik ve tenkit unsurlarına vakıf oldunuz demektir. Artık projenizin tarihi olaylarını ve tarihi kurgularını yapmaya başlayabilirsiniz.

Tarih temalı bir oyun geliştirirken en önemli hata tarihi bir bütün olarak ele almaktır. Yukarıda ki tanımı tekrar ele aldığımızda tanımda geçen “bu olaylar arasındaki ilişkileri, daha önceki ve sonraki olaylarla bağlantılarını, karşılıklı etkilenmeleri” ibaresini hatırlamanızı rica ederim. Tarihte bütün olaylar ilişkilidir ve birbirinden etkilenmektedir.

Örnek olarak Osmanlı İmparatorluğunun tüm tarihini ele aldığınız bir oyun geliştirdiğinizi düşünelim.

Osmanlı İmparatorluğu altı asır hüküm sürmüştür.Bu altı asırlık sürede başta teşkilatları olmak üzere neredeyse tüm alanlarda dönemin şartlarına göre köklü değişikliklere gidilmiştir. Bir çok devletle diplomatik ilişkiler kurulmuştur. Teknolojik gelişmeler, siyasi sebepler doğrultusunda askeriyesinde önemli değişmeler olmuştur. Ekonomisinde çok önemli ve köklü değişikliklere gidilmiş bazı durumlarda vergilerden muafiyet sağlanırken bazı durumlarda ek vergiler getirilmiştir. Aynı şekilde bir çok devlet, beylik, emirlik vb Osmanlı İmparatorluğuna ilhak edilmiştir. Eğer yaptığınız oyunun konusunu belirli bir dönemle sınırlandırmaz iseniz araştırma konusunun genişliği sebebi ve araştırmanın bir zaman maliyeti olacağından elinizde çok uzun bir süre ve çok iyi maddi imkan yoksa araştırmalarınız yüzeysel kalacak ve bu yüzeysel kurguda önemli boşluklara ve hatalara sebep olacaktır.

Tüm Osmanlı tarihini konu alan bir oyun yerine Osmanlı’nın kuruluşu ile ilgili bir oyun yaptığınızı ve bu kuruluş sürecini 1389 Kosova savaşı ile sınırlandırdığınızı düşünelim. Böyle bir oyunda yaklaşık iki yüzyıllık tarihi daha derinlemesine araştırabilecek ve kurgulayabileceksinizdir. Örnek olarak ihtiyaç duyduğunuz askeri birim sayısı üç veya dört birim olacaktır ki tüm Osmanlı tarihinde ki askeri birimlerin modellenmesi ihtiyacına ve maliyetine göre çok daha düşüktür.

Olayların  birbirleri ile ilişkileri ve etkinlerinden bahsetmiştik. Yapılan diğer bir temel hata ise dönemin şartlarını anlamamaktır. Oynadığım bir çok oyunda konu alınan devletin ( Örnek olarak Osmanlı ) teşkilat yapısının vb diğer devletlere aynen uygulandığını yada bu devletlerin tarihinin araştırılmasında gerekli özenin gösterilmediğini fark ediyorum. Örnek olarak unutmamalıyız ki İstanbul’un fethinin 1453 yılında gerçekleşmesinin yegane sebebi Osmanlı ordusunun mükemmelliği değildir. Osmanlı tarihi incelendiğinde Osman Gazi’den bu yana İstanbul’un fethinin adımları atıldığı görülecektir. Osmanlı’nın fetihleri ve fetih yolları incelendiğinde bu apaçık anlaşılacaktır. Aynı şekilde tek etkende bu değildir. Bu konuda Bizans’ın diğer devletlerle, beyliklerle olan ilişkileri ve siyasi durumu aynı şekilde büyük önem arz etmektedir. Bizans’a sürekli yardım geldiği bir durumda oyunda İstanbul’un fethi mümkün olmayacaktır. Aynı şekilde dönemin siyasi şartlarını bilmeden ve doğru kurgulamadan Hamitoğulları’nın Isparta’yı 1. Murat’a satması sağlanamayacaktır.

Ama bunları oyuncu yapması gerekmiyor mu diye sorduğunuzu biliyorum. Haklısınız geliştirdiğimiz bir oyun olduğu için yukarıda bahsettiğim olayların gerçekleştirilmesi ve gerçekleşmesinde ki etmenlerin sağlanması oyuncuya bırakılmalıdır. Fakat oyuncunun bu olayları oyun içinde gerçekleştirebilmesi için gerekli imkanlar geliştirici tarafından oyuncuya sunulmalıdır. Bu imkanlar sunulmadığı takdirde oyun ya çok zor, ya çok kolay yada çok alakasız olacaktır.

Bu imkanların hakkıyla sunulması ve oyuna gerçekçilik katmak için faydalanılacak en önemli kaynak yine kitaplardır. Bir tarih temalı oyun yazmanın tarih kitabı yazmaktan en önemli farkı kitap yazarken araştırdığınız konu özelinde kalmanız ( genellikle ) gerekirken oyun yaparken ister istemez bir çok farklı konuyu araştırmak zorunda kalacaksınız. Örnek olarak dönemin kıyafetleri, dönemin ekonomik ve sosyo-kültürel durumu, dönemin teşkilat yapısı, dönemin yol ağaçları vb vb. Aynı şekilde diğer devletlerde düşünüldüğünde geniş bir araştırma konusu ve bu kapsamda ciddi bir zaman maliyeti açığa çıkacaktır.

Bu süreci mümkün olan en kısa süreye düşürmek için naçizane tavsiyem üzerinde çalışacağınız döneme ait bir kronoloji ile konunuzla ilgili devletlerin ve bu olayların tespitini yapmak olacaktır. Bu tarz bir tespitin ardından üzerinde çalışacağınız alanda öncelikle genel bir tarih okumanızı tavsiye ederim. Sadece belli bir olayı anlatan bir eseri okuduğunuzda diğer olaylarla karşılaştırdığınızda kafanızda bir soru işareti oluşacak ve tekrar tekrar araştırma ihtiyacı duyacaksınızdır.  Bunun önüne geçmek için öncelikle genel bir bilgiye sahip olmak önemlidir. Osmanlı tarihinde bu tarz eserlere örnek verecek olursam İsmail Hakkı Uzunçarşılı Osmanlı Tarihi yada İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi diyebilirim. Bu tarz genel bir eser okuduktan sonra konu ve olay özelinde diğer eserleri okumanız faydalı olacaktır.  Bu eserleri okurken çağdaş bir kaynak ise metnin tenkitli olup olmaması önem arz etmektedir. Lütfen çağdaş eserleri okurken tenkitli olup olmadığına özen gösterin. Mümkünse konuda iyice bilgi sahibi olmadan çağdaş kaynak yerine günümüz eserlerini okumayı tercih edin. Çünkü tenkit edilmemiş bir eser sizi yanlış bir bilgiye götürebiliriz. Örnek verecek olursam Osmangazi’nin dedesinin Süleyman Şah zannedilip Gündüz Alp olması gibidir. O döneme ait bir çok kaynak ( Aşıkpaşazade, Şükrullah vb) Osman Gazi’nin dedesini Süleyman Şah olarak gösterirken Enveri Gündüz Alp olarak vermektedir.

Yazım epey uzadı. Burada bitirmek ve bir başka yazıda devam etmek faydalı olacaktır. Bu konuda hakkında sorularınızı, yazımda ve düşüncemde gördüğünüz hataları ve kendi düşüncelerinizi yorum aracılığı ile hiç çekinmeden iletebilirsiniz. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere keyifli günler.